ملاحظات برنامه‌ریزی، حقوقی و مالکیتی در فرایند احداث فضاهای زیرزمینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه جامع امام حسین(ع)

2 دکترای تخصصی ژئوتکنیک؛ انجمن تونل ایران

3 دانشجوی دکترای شهرسازی؛ دانشگاه هنر اسلامی تبریز

چکیده

در فرآیند برنامه­ریزی برای احداث فضاهای زیرزمینی شهری، توجه به حقوق خصوصی و عمومی امری ضروری بوده و از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. بی­توجهی به حقوق عوامل ذی­نفع، موثر و نقش­پرداز در احداث این فضاها می­تواند به بی­عدالتی، نارضایتی مالکین و عدم موفقیتدر کاربری این فضاها منجر شود. تعیین دقیق مرز مالکیت فضاهای زیرسطحی در کشورها و مناطق مختلف دنیا متفاوت است. هدف این مقاله تبیین اهمیت، ضرورت و ملاحظات حقوقی، مالکیتی و تحقق­پذیری فضاهای زیرسطحی در کلان­شهرها است که به روش تحقیق تحلیلی با استفاده از اسناد و مدارک کتابخانه­ای، تطبیقی با بهره­گیری از نتایج پژوهش و تحقیق انجمن بین­المللی تونل (ITA) و مطالعات صورت گرفته در سطح تهران انجام شده است. در این مقاله پس از مروری تحلیلی بر ضرورت­های استفاده از فضاهای زیرسطحی، به فرآیند برنامه­ریزی و جنبه­های مختلفی که در طراحی این فضاها باید مورد نظر باشد اشاره می­شود.در ادامه قوانین و ملاحظات حقوقی و مالکیتی موجود برخی کشورها برای احداث و توسعه فضاهای زیر سطحی بررسی و با هم مقایسه می­شوند و به طور خاص به وضعیت قوانین و مقررات کشور ایران پرداخته و در جهت تدوین و تبیین آنها نتیجه­گیری و پیشنهاداتی ارایه می­شود. بررسی­های انجام شده نشان می‌دهد الگوی جامعی که توانسته باشد همه مسایل مرتبط با احداث و بهره­برداری از این فضاها را حل کرده باشد وجود ندارد و هر کشوری متناسب با دیدگاه­های اقتصادی و اجتماعی خود مقرراتی را وضع نموده است. در ایران با توجه به نیاز مبرم به استفاده از زیر سطح زمین در کلان­شهرها و بار حقوقی و چالش مالکیتی که احداث این فضاها به ویژه عدم رعایت حریم آنها می­تواند برای مدیریت شهری و مالکین خصوصی ایجاد کند، و همچنین نگرش­های مختلفی که در سطح تصمیم گیران در رابطه با حدود مالکیت وجود دارد، ضروری است با نگاه ویژه به این طرح­ها از جانب نهادهای قانون­گذار، نسبت به شفاف سازی و وضع قوانین مورد نیاز برای اجرا، بهره­برداری و نگهداری آنها گام اساسی برداشته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Planning requirements, legal constraints, and ownership issues in the construction of urban underground spaces

نویسندگان [English]

  • Abolghasem Mozafari Shams 1
  • Siamak Hashemi 2
  • Asghar Molaei 3
1 Lecturer at University of Imam Hussein
2 Ph.D. in Geotechnical Engineering - Iranian Tunnelling Association
3 Ph.D candidate in urban planning at Islamic Art Tabriz University
چکیده [English]

Considering private and public rights in regard to underground developments is an important matter. Inattentiveness to such rights might lead to injustice and dissatisfaction of landowners towards such developments, and as a result, limited success in the construction and use of underground spaces.
 
Introduction
Considering extensive underground developments in today’s world, we need to pay attention to private and public rights in regard to these developments. Otherwise, it might lead to injustice and dissatisfaction of landowners towards such developments and thus, satisfactory success may not be achieved in the construction and use of the underground spaces. Ownership of subsurface spaces varies in different countries.
 
Methodology and Approaches
This paper aims to indicate the importance and necessity of ownership and legal considerations in different countries using a comparative approach based on different case studies and researches carried out in various locations of the globe.
 
Results and Conclusions
Following an analytical review on the necessity of the use and expansion of underground spaces, relevant laws in different countries are compared and discussed. It is shown that legal obligations and challenges of ownership in the development and expansion of underground spaces, especially in urban areas, play an important role in urban management and different decision-making processes, and therefore require legislations in order to overcome some of the current challenges and problems in urban development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • subsurface spaces
  • ownership and rights
  • underground development
  • implementation
[1]      سیامک هاشمی، 1392، درخشش تمدن در اعماق زمین (مروری بر سازه­های زیرزمینی ایران - از گذشته تا کنون)، نشر شادرنگ، تهران.

[2]      UN Report, 2014, “World’s population incrisingly urban with more than half living in urban areas”, Revision of the World Urbanization Prospects, accessed November 2014 at: www.un.org/en/development/desa/news/population/world-urbanization-prospects-2014.html 

[3]       ITA, 2000, "Planning and Mapping of Underground Space – An Overview", Report of International Tunnelling Association Working Group No. 4, Tunnelling and Underground Space Technology, Vol. 15, No. 3, pp. 271-286.

[4]       Sterling, R.L., and Godard, J.P., 2000, "Geoengineering considerations in the optimum use of underground space", GeoEng 2000: an International Conference on Geotechnical and Geological Engineering, Melbourne, Australia, Vol. 1, pp. 708-720.

[5]       Rönkä, K., Ritola, J, and Rauhala, K., 1998, "Underground space in land-use planning", Tunnelling  and Underground Space Technology, Vol. 13, Issue 1, pp. 39-49.

[6]       ITA, 1987, “Examples of Benefit Methods for Underground Urban Public Transportaion Systems”, Report of International Tunnelling Association Working Group 10, Tunnelling  and Underground Space Technology, Vol. 2, No. 1, pp. 5-54.

[7]      مهندسین مشاور فجر توسعه، 1388، طرح مطالعاتی استفاده از فضاهای زیرسطحی در شهر تهران، پنج جلد (گزارش مرحله اول، مبانی نظری - گزارش مرحله دوم، مطالعات راهبردی - گزارش مرحله سوم، چشم انداز نهایی اهداف و سیاست های خارجی - گزارش مرحله چهارم، ارائه طرح­های مفهومی - گزارش مرحله پنجم، خلاصه گزارش؛ سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران – معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران.

[8]      Saari, K., 1998, The rock engineering alternative, Finnish Tunnelling Association, Espoo: Technical Research Center of Finland, pp 18-27.

[9]      ITA, 1991, "Legal and Administrative Issues in Underground Space Use: a Preliminary Survey of ITA Member Nations", Prepared by the Underground Space Center, University of Minnesota, for the ITA Working Group on Subsurface Planning , Tunnelling and Underground Space Technology, Vol. 6, No. 2, pp. 191-209.

[10]  Thomas, W. A., 1979, "Ownership of subterranean space", Underground Space, Vol. 3, Issue 4, pp. 155-163.

[11]  C. Aydin, Cevdet,2008,“Usage of Underground Space for 3D Cadastre Purposes and Related Problems in Turkey”, Sensors 2008, 8, 6972-6983; DOI: 10.3390/s8116972 , www.mdpi.com/journal/sensors,pp 6972-6983.

[12]  TAN Liat Choon, Khadijah Binti Hussin, 2011, “Property formation-Change in land related legal document”, International Journal of Geomatics and Geosciences, Volume 2, No 2, 2011, pp 555-567.

[13]   جهانگیر منصور،"قوانین و مقررات مربوط به شهر و شهرداری"، تهران، نشر دیدار، چاپ پانزدهم، 1386.

[14]   نصرالله قهرمانی، 1384، "مطالعه تطبیقی چگونگی رفع تعارض اصل تسلیط با قاعده لا ضرر"، نشریه کانون وکلا، شماره 188 و 189، بهار و تابستان 1384، صص 113 تا 126.

[15] امام خمینی(ره)، استفتائات؛ ج 2، ص 587.