دانشگاه صنعتی شاهرود و انجمن تونل ایران مهندسی تونل و فضاهای زیرزمینی 2322-3111 15 1 2026 03 21 عمل‌آوری به‌عنوان راهکاری در مدیریت مخاطرات زمین‌شناسی در حفاری تونل با ماشین‌های EPB (مطالعه موردی: توسعه جنوبی خط ۶ متروی تهران) 43 56 3936 10.22044/tuse.2026.17726.1510 FA حمیدرضا طاهرخانی دانش‌آموخته دکتری مهندسی معدن- مکانیک سنگ؛ دانشکده‌ی مهندسی معدن، دانشگاه تهران، حسن بخشنده امنیه دانشیار؛ دانشکده‌ی مهندسی معدن، دانشگاه تهران جعفر حسن پور دانشیار؛ دانشکده زمین‌شناسی، دانشگاه تهران عماد خراسانی دکتری مهندسی معدن – مکانیک سنگ، شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه، مدیریت خط 6 متروی تهران Journal Article 2026 05 22 امروزه با توجه به پیشرفت تکنولوژی و همچنین به صرفه بودن اقتصادی، فناوری EPB در زمین‌های درشت دانه و حتی همه انواع سنگ‌ها نیز با موفقیت اجرا می‌شود. عملکرد ماشین‌های EPB، چه در خاک و چه در سنگ، به طور چشمگیری به عمل‌آوری مناسب مواد حفاری شده بستگی دارد. در مسیر حفر تونل، ماشین‌های EPB-TBM با مخاطرات بسیاری همانند نبود یا کمبود ریزدانه در لایه‌های سنگی و خاکی تحت حفاری، انسداد، حد بالای نفوذپذیری مصالح حفاری شده، سایش و خورندگی روبرو خواهد شد. در این مقاله به معرفی این مخاطرات در بخش توسعه جنوبی خط 6 متروی تهران و به بررسی رفع آنها پرداخته شده است. با توجه به آزمایش‌های انجام شده، مشخص شد که حدود 5 درصد از خاک‌های مسیر این تونل در محدوده خطر انسداد کم،50 درصد در محدوده خطر متوسط، 35 درصد در محدوده خطر زیاد و 10 درصد از خاک‌های مسیر نیز میل به رفتار کلوخه شدن دارند. در متراژهای 500 تا 650 و 1850 تا 2100 تونل، لایه‌های حفر شده با کمترین مقادیر پارامتر درصد عبوری از الک 200 در مقطع تونل همراه بوده است. 68% از واحدهای خاکی تشکیل دهنده مسیر تونل، دارای نفوذپذیری کمتر ازm/sec 1× 10-07 هستند که شرایط ایده آلی برای حفاری با ماشین EPB است. مقدار شاخص سرِشار بین 96/1 تا 98/3 به دست آمده است که در رده سنگ‌های خیلی ساینده یا نزدیک به آن قرار می‌گیرند. مصالح حفاری‌شده در اتاقک فشار با استفاده از دوغاب آهک با دانسیته بالا، پرکننده‌ها و پلیمر عمل‌آوری شدند که موجب افزایش محتوای ذرات ریزدانه، بهبود قوام مصالح و کاهش نفوذپذیری و سایش مصالح در نقاله مارپیچ گردید. نتایج نشان داد که دوغاب آهک با غلظت 50 تا 70 درصد وزنی پودر سنگ آهک و نسبت تزریق10 تا 40 درصد، بسته به ویژگی‌های مصالح حفاری‌شده، عملکرد مناسبی در عمل‌آوری ایجاد می‌کند. همچنین، قوام بهینه مصالح عمل‌آوری‌شده با اسلامپ هدف در محدوده 15 تا 22 سانتی‌متر حاصل گردید. https://tuse.shahroodut.ac.ir/article_3936_292c17f8647450ceedac59e87dbc8023.pdf